RADA NIEUSTAJĄCA

Rada Nieustająca (łac. Consilium Permanens) – najwyższy organ władzy rządowo-administracyjnej w I Rzeczypospolitej powołany pod wpływem Katarzyny II przez Sejm Rozbiorowy w 1775. Została utworzona według projektu ambasadora rosyjskiegoOttona Magnusa von Stackelberga na wzór kontrolowanej przez Rosjan szwedzkiej Rady Państwa. Rada Nieustająca zastępowała instytucję senatorów rezydentów, ograniczała władzę króla i magnaterii, stając się organem o nowocześniejszym, rządowym charakterze. Przyczyniła się do umocnienia administracji i rozwoju gospodarczego kraju, była jednak znienawidzona jako narzędzie oraz domena wpływów rosyjskich i nazywana Zdradą Nieustającą.

Swą rolę najwyższej instancji administracyjnej I Rzeczypospolitej pełniła w latach 1776–1788 i 1793-1795. Jej pozycję próbował podważyć sejm 1778roku, jednak starania te udaremnił ambasador rosyjski Stackelberg, odwołując się do gwarancji rosyjskich ustroju Rzeczypospolitej. Radę Nieustającą zniósł Sejm Czteroletni. Po klęsce wojny z Rosją w 1792 roku, w wyniku uchwał sejmu grodzieńskiego została przywrócona w lekko zmienionym kształcie. Funkcjonowała do upadku państwa.

Powstanie Rady Nieustającej było realizacją postulatu podziału władzy w Rzeczypospolitej i utworzenia rządu, który zgłaszali pisarze polityczni doby Oświecenia w Polsce, m.in. Stanisław Dunin Karwicki, Stanisław Leszczyński, Stanisław Konarski, Stanisław Poniatowski, Andrzej Hieronim Zamoyski.

Rada dzieliła się na 5 departamentów (złożonych z 4 do 8 członków):

  1. Departament Interesów Cudzoziemskich – zajmował się dyplomacją; na czele stał król,
  2. Departament Skarbu – nadzorował prace Komisji Skarbowej Koronnej i Komisji Skarbowej Wielkiego Księstwa Litewskiego, zajmował się rozwojem rzemiosła, handlu i przemysłu; na czele stał podskarbi,
  3. Departament Sprawiedliwości – nadzorował system sądowy, dbał o egzekucję wyroków, zajmował się wykładnią prawa i rozpatrywał skargi na korupcję sędziów; na czele stał kanclerz,
  4. Departament Wojskowy – od 1776, gdy skasowano Komisję Wojskową Koronną i Komisję Wojskową Wielkiego Księstwa Litewskiego przejął bezpośrednią kontrolę nad wojskami Rzeczypospolitej, odpowiadał za modernizację armii; na czele stał hetman,
  5. Departament Policji, czyli Dobrego Porządku – nadzorował miasta królewskie, współpracował z komisjami dobrego porządku, zajmował się sprawami służby zdrowia i komisji szpitalnych, na czele stał marszałek.

Rada Nieustająca, jej departamenty oraz komisje wielkie i Komisja Edukacji Narodowej podlegały kontroli sejmowej. Powoływane przez Sejm deputacje sejmowe miały zadanie sprawdzenia ich rachunków i budżetu, po czym składały przed Sejmem sprawozdanie. Sejm natomiast mógł na podstawie sprawozdań pociągnąć przedstawicieli tych organów administracji do odpowiedzialności karnej przed Sądem Sejmowym.

Reformą z roku 1776 nadano Radzie prawo tłumaczenia ustaw wątpliwych, pozwalając Sejmowi uchylać lub zatwierdzać takie rezolucje zwykłą większością głosów (Sejm skorzystał z tego uchylając kilka rezolucji Rady w 1778, 1780 i 1784). Rezolucje Rady wydano drukiem w trzech tomach, w układzie alfabetycznym.

Powstanie Rady Nieustającej było pierwszą próbą utworzenia w Rzeczypospolitej, odpowiedzialnej przed Sejmem nadrzędnej magistratury rządowej, nadzorującej prace poszczególnych organów władzy. Jej utworzenie niewątpliwie przyczyniło się do gospodarczego rozwoju Polski i poprawiło funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości przy jednoczesnym wzmocnieniu władzy centralnej. Zlikwidowana w 1789 r. przez Sejm Czteroletni, restytuowana w roku 1793 przez sejm grodzieński (II Sejm rozbiorowy) zakończyła działalność w 1794 roku.

Z momentem powołania Rady król utracił:

  1. prawo mianowania senatorów
  2. prawo wydawania poleceń organom administracyjnym
  3. prawo mianowania marszałków
  4. prawo dysponowania królewszczyznami i starostwami

Bibliografia:

  1. Władysław Konopczyński, Geneza i ustanowienie Rady Nieustającej Kraków 1917 (Wznowienie: Ośrodek Myśli Politycznej, Muzeum Historii Polski, Warszawa 2014)
  2. Katarzyna Milik, Bezpieczeństwo w dobie rządów Rady Nieustającej – sprawy wojska i policji
  3. Marcin Głuszak, Problematyka sądownictwa polubownego w rezolucjach Rady Nieustającej (1776-1788), Rezolucje interpretacyjne Rady Nieustającej, Zbiory Rezolucji Rady Nieustającej jako źródło prawa w Polsce w II połowie XVIII w., Zbiór rezolucji interpretacyjnych Rady Nieustającej z lat 1786–1788
  4. Wojciech Organiściak, Wincenty Skrzetuski o Radzie Nieustającej Katowice 2011
  5. Zbigniew Szcząska, Sąd sejmowy w okresie rządów Rady Nieustającej

źródło - WIKIPEDIA

obraz wygenerowany przez AI



Komentarze

Prześlij komentarz

Popularne posty z tego bloga

Lista 29 królów, którzy sprawowali władzę w Polsce.

Obraz
Początki polskiej państwowości  wciąż pozostają przedmiotem dyskusji historyków . Chyba każdy wie, że pierwszym historycznym władcą naszego kraju był książę  Mieszko I , ale wydarzenia, które miały miejsce przed objęciem tronu przez ojca  Bolesława I Chrobrego  wciąż skrywają wiele tajemnic. W wielu średniowiecznych kronikach wymienia się legendarnych królów z dynastii Popielidów, a przecież Gall Anonim w swoich relacjach wskazał też trzech bezpośrednich poprzedników Mieszka I: Siemowita, Lestka i Siemomysła. Niektórzy specjaliści są zdania, że postaci wskazane przez Galla powinny być uznane za władców nie dyskusyjnych, a historycznych. Jednak w środowiskach historycznych przeważa przeświadczenie, że ziemie, którymi władali Siemowit, Lestek i Siemomysł stanowiły jedynie część późniejszej Polski. Pewne jest natomiast, że  historia polskich królów rozpoczęła się wraz z objęciem tronu przez Bolesława I Chrobrego. Piastowie , pierwsza historyczna dynastia polskich w...
Czytaj więcej

DOKUMENT „DAGOME IUDEX”

Obraz
Autor - Mariusz Samp Na temat dokumentu „Dagome iudex” napisano już sporo różnego rodzaju opracowań w historiografii. Praktycznie każde ze słów, znajdujących się w tym tekście, doczekało się osobnej analizy. Nie bez kozery dokument ten uznaje się za najtrudniejsze źródło do interpretacji, jakie wydano w Polsce w średniowieczu. Co pewnego można powiedzieć odnośnie wspomnianego aktu? Co nadal pozostaje nierozstrzygnięte? Dokument „Dagome iudex” nie dotrwał do naszych czasów. Jego treść jest znana z późniejszych kopii, bazujących na streszczeniu (regeście) wykonanym przez kardynała Deusdedita pod koniec XI stulecia. W przekładzie na język polski tekst dokumentu brzmi następująco: „Podobnie w innym tomie z czasów papieża Jana XV, Dagome sędzia i Ota senatorka, i synowie ich Mieszko i Lambert ofiarowali świętemu Piotrowi w całości jedno miasto, które zwie się Schinesghe ze wszystkimi swymi przynależnościami w obrębie takich granic, jak, zaczyna się, z jednej strony długie morze, granicą Pru...
Czytaj więcej

TOWARZYSTWO GIMNASTYCZNE „SOKÓŁ”

Obraz
Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”  – pionierska organizacja  wychowania fizycznego  i  sportu  w Polsce. Najstarsze  polskie   towarzystwo gimnastyczne , którego członkowie przyczynili się m.in. do popularyzacji gimnastyki w społeczeństwie polskim, powstania wielu klubów sportowych i  Związku Harcerstwa Polskiego . „Sokół” działał w  okresie zaborów ,  po odzyskaniu niepodległości  i w całym  okresie międzywojennym XX w. Zdelegalizowany przez komunistów, po  II wojnie światowej  i zakazany w okresie  Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej . Pierwsze gniazda reaktywowanego „Sokoła” zaczęły powstawać dopiero po upadku komunizmu w Polsce w 1989 roku w  III Rzeczypospolitej . Organizacja propagowała  sport ,  gimnastykę  i zdrowy styl życia. Postulowała podnoszenie sprawności fizycznej polskiej  młodzieży , popularyzowała sporty letnie oraz  zimowe , a także wyrabianie tężyzny fizycznej i sił ...
Czytaj więcej