KSIĄŻE BOLKO II MAŁY

Bolko (Bolesław) II Mały (świdnicki) (ur. między 1309 a 1312 rokiem, zm. 28 lipca 1368) – książę świdnicki od 1326, jaworski od 1346, łużycki od 1364 roku, na połowie książę brzeski i oławski od 1358, książę siewierski od 1359, na połowie książę głogowski i ścinawski od 1361 roku. Ostatni niezależny książę piastowski na Śląsku.

Bolko II był najstarszym synem księcia świdnickiego Bernarda i Kunegundy, córki króla, Władysława Łokietka. Przydomek Mały otrzymał jeszcze w źródłach mu współczesnych, na skutek dość niskiego wzrostu. Udzielną władzę w przysługującym mu po ojcu księstwie świdnickim objął zapewne jeszcze w 1326 roku, choć początkowo znajdował się pod opieką stryjów: księcia Ziębic Bolka II i księcia Jawora Henryka i matki, Kunegundy.

Bolko II był najstarszym synem księcia świdnickiego Bernarda i Kunegundy, córki króla, Władysława Łokietka. Przydomek Mały otrzymał jeszcze w źródłach mu współczesnych, na skutek dość niskiego wzrostu. Udzielną władzę w przysługującym mu po ojcu księstwie świdnickim objął zapewne jeszcze w 1326 roku, choć początkowo znajdował się pod opieką stryjów: księcia Ziębic Bolka II i księcia Jawora Henryka i matki, Kunegundy.

Szeroko zakrojona akcja dyplomatyczna ostatecznie nie zabezpieczyła wystarczająco niezależności księstwa Bolka. W 1331 roku nastąpiła wyprawa Jana Luksemburskiego na Śląsk, co było częścią większej akcji władcy czeskiego zorganizowanej razem z zakonem krzyżackim przeciwko królowi polskiemu, Władysławowi Łokietkowi. O postawie Bolka w czasie tego konfliktu skądinąd nie wiemy nic, ale zadziwiają okoliczności spóźnienia się władcy czeskiego pod umówiony z Krzyżakami Kalisz. Otóż Jan został zmuszony do zaangażowania większości swoich sił do uspokojenia sytuacji na Śląsku, oblegając i zdobywając najpierw należący do dzierżaw Bolka gród w Niemczy, by udać się w końcu pod Głogów, gdzie pozbawił oprawy wdowiej(otrzymanej po śmierci księcia głogowskiego Przemka, która notabene nastąpiła nie bez podejrzenia otrucia z inspiracji Luksemburgów) siostrę Bolka, Konstancję (do spadku po Przemku aspiracje swoje zgłosił także książę świdnicki, jednak wobec jednak wcielenia Głogowa do Korony Czeskiej nie zostały one zaspokojone).

W 1336 roku nastąpił kolejny wyłom w niezależnej polityce najbliższych krewnych Bolka – hołd lenny złożył stryj księcia świdnickiego, Bolko II ziębicki, skuszony oddaniem mu w dożywotnie władanie ziemi kłodzkiej. Inną przyczyną było zawarcie umów polsko-czeskich w Trenczynie i Wyszehradzie w 1335 roku, w których król, Kazimierz III Wielkirezygnował (wprawdzie nie ostatecznie) z praw do księstw śląskich, ale tylko tych, które już wcześniej były lennami czeskimi.

W następnych latach Bolko II kontynuował politykę współpracy z królami polskim Kazimierzem III Wielkim i węgierskim, Karolem Robertem, a od 1342 roku Ludwikiem. W 1338 roku, w celu zwiększenia swojej międzynarodowej pozycji, Bolko II zdecydował się na ślub z Agnieszką, pochodzącą z rywalizujących z Luksemburgami, Habsburgów. Owocem ścisłej współpracy było zawarcie niezwykle korzystnego układu handlowego, otwierającego drogę kupcom z księstwa świdnickiego na opanowywaną przez króla polskiego, Kazimierza, Ruś Halicką. 1 stycznia 1345 roku, dzięki pośrednictwu Bolka, został oficjalnie zawarty sojusz Wittelsbachów z królami Kazimierzem Wielkim i Ludwikiem Węgierskim.

Powstały w ten sposób obóz antyluksemburski miał okazję sprawdzić się już wiosną tego samego roku, kiedy po uwięzieniu przez króla polskiego, Kazimierza III. Wielkiego wracającego z MalborkaKarola, syna Jana Luksemburskiego, ten ostatni zdecydował się skończyć wreszcie z niezależnością świdnickiego Piasta. Układu sojuszniczego dochowali wiernie królowie polski i węgierski, wkraczając w maju 1345 roku na Śląsk, co wobec konieczności podziału wojsk czeskich umożliwiło Bolkowi wytrzymać oblężenie przez nie Świdnicy. Umowy nie dotrzymał za to cesarz Ludwik Wittelsbach, który szybko zawarł separatystyczny pokój. Wojna toczyła się ze zmiennym szczęściem, bez większych sukcesów żadnej ze stron (na froncie świdnickim, nie udało się uniknąć pewnych strat, jeszcze w 1345 roku Bolko utracił bowiem twierdzę w Kamiennej Górze, którą udało mu się odzyskać dopiero trzy lata później). Wkrótce wojna utknęła jednak w martwym punkcie, zwłaszcza wobec śmierci w 1346 roku Jana Luksemburskiego, a rok później Ludwika Wittelsbacha (Jan przepojony ideałami rycerskimi zginął na wojnie angielsko-francuskiej w bitwie pod Crecy). Bolko wtedy, pomimo wcześniejszego nieudzielenia mu pomocy przez Ludwika, zaangażował się w poparcie dla synów zmarłego cesarza, niemogących sobie poradzić z przejęciem Brandenburgii. 22 listopada w 1348 roku w Namysłowie doszło do zawarcia pokoju. Bolko II z nieznanych powodów w konferencji pokojowej nie uczestniczył, a jego interesy reprezentował tam Kazimierz Wielki. Do ostatecznego unormowania stosunków księcia świdnickiego z nowym cesarzem rzymskim i królem czeskim Karolem IV doszło jednak dopiero w wyniku arbitrażu Albrechta Habsburga 16 sierpnia 1350 r.

Po zawarciu pokoju w Namysłowie w 1348 roku dotychczasowa wybitnie antyluksemburska polityka Bolka straciła rację bytu. Książę świdnicki rozpoczął więc proces zbliżania się do Karola IV, nie rezygnując przy tym z dobrych stosunków z Kazimierzem Wielkim i Ludwikiem Węgierskim. 13 grudnia 1350 roku, nie mając męskiego potomka, Bolko II zadecydował się wydać swoją bratanicę Annę (córkę Henryka II) za mąż za syna cesarza, zobowiązując się po swojej bezpotomnej śmierci przekazać całość swojego dziedzictwa potomstwu młodych oblubieńców (z zachowaniem jednak dożywocia w formie oprawy wdowiej żonie Bolka, Agnieszce Habsburżance). Umowa wobec rychłej śmierci syna Karola IV stała się jednak nieaktualna. Mimo to cesarz postanowił nie rezygnować z próby pokojowego zawładnięcia dziedzictwem Bolkowym, proponując siebie jako kandydata na małżonka Anny. Do zawarcia umowy ślubnej doszło na zjedzie monarchów w Wiedniu w 1353 roku i jeszcze tego samego roku Anna została koronowana na królową czeską i cesarzową rzymską.

Polityka ścisłej współpracy z Karolem IV Luksemburskim przyniosła Bolkowi II bardzo szybko duże profity w postaci rozszerzenia terytorium księstwa. Jeszcze w 1346 roku zmarł bezpotomnie stryj Bolka, książę jaworski Henryk I. Wobec braku następców całość swojego dziedzictwa przekazał księciu świdnickiemu, co podniosło znacznie rangę posiadłości Bolka. Faktyczny rozrost terytorialny księstwa nastąpił dopiero po 1356 roku, kiedy dzięki gospodarności księcia świdnickiego i zgromadzeniu dużej ilości funduszy mógł Bolko zająć się wykupywaniem zastawów od z reguły mocno zadłużonych książąt śląskich. W ten sposób Bolko stał się właścicielem od 1358 roku Złotego Stoku(niem. Reichenstein) w księstwie ziębickim z kopalniami złota, oraz połowy księstwa brzeskiego i oławskiego, wykupionego z rąk Wacława I legnickiego, a w 1359 roku z ramienia Karola IV otrzymał grody na pograniczu czesko-śląskim z Frydlantem na czele, oraz wykupił od książąt cieszyńskich za 2300 grzywien srebra księstwo siewierskie. Wreszcie w 1368 roku wykupił od księcia Ziębic Kąty Wrocławskie. Dobre stosunki z Karolem IV umożliwiły Bolkowi załatwienie nierozwiązanego od 1331 roku problemu schedy po księciu głogowskim Przemku. W 1360 r. cesarz uznał prawa do tego księstwa wdowie po Przemku, a siostrze Bolka Konstancji świdnickiej. Stan ten utrzymał się krótko, gdyż już rok później wobec śmierci Konstancji Karol IV nadał w dożywotnie władanie w połowie księstw głogowskiego i ścinawskiego Bolkowi II. Największą zdobyczą okazało się jednak nabycie razem z Karolem 14 kwietnia 1364 r. za ogromną sumę 21 000 grzywiensrebra dożywotnich praw do zarządzania Łużycami, dzięki czemu Bolko stał się ważnym partnerem w układach politycznych w Europie.

Jego elastyczność polityczna została już zresztą doceniona wcześniej, kiedy w 1363 roku został zaproszony razem z królem polskim do rozstrzygnięcia sporu między Rudolfem IV Założycielem i Ludwikiem Andegaweńskim, co było zresztą prologiem do zjazdu monarchów w Krakowiew roku następnym, gdzie zresztą również Bolko był obecny. Bolko goszcząc na swym dworze mnicha Wawrzyńca Blumenaua doradzał za jego pośrednictwem biskupom magdeburskim.

Bolko II Mały zmarł 28 lipca 1368 roku i został pochowany w klasztorze cystersów w Krzeszowie, gdzie do dzisiejszego dnia zachował się jego nagrobek tumbowy. Rzeźba zmarłego naturalnej wielkości, na której ubrany jest w zbroję współczesnego mu typu, w lewej ręce trzyma tarczę ze śląskim orłem, w prawej mizerykordię. Głowa nakryta książęcą czapką seniora spoczywa na hełmie garnkowym. Pod stopami pies, lwiątko i tarcza herbowa. Trzy płaskorzeźbione figurki na boku tumby przedstawiają giermka, księdza i kupca.

Księstwo świdnicko-jaworskie dostało się, jako oprawa wdowia w ręce księżnej, Agnieszki Habsburskiej. Po jej śmierci w 1392 roku zostało połączone z Koroną Czeską jako wiano bratanicy Bolka II, księżniczki Anny świdnickiej, żony króla czeskiego i cesarza rzymskiego Karola IV.

Bibliografia:

1. Jerzy Wyrozumski, „Kazimierz Wielki”, Wrocław 2004
2. Marcin Spórna, Piotr Wierzbicki, „Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego”, Kraków 2003.
3. Mariusz Wolny, „Kazimierz Wielki: reformator i wizjoner”, Kraków 2000.
4. Stanisław Rosik, „Kazimierz Wielki i jego czasy”, Wrocław 2002.
5. Stanisław Szczur, Krzysztof Ożóg, Piastowie, Kraków 1999.
6. Zenon Piech, „Ikonografia pieczęci Piastów”, Kraków 1993.
7. Zygmunt Boras, „Książęta piastowscy Śląska”, Katowice 1978.

źródło - WIKIPEDIA

obraz wygenerowany przez AI