HISTORIA POLSKI. Najważniejsze wydarzenia. Władcy i władczynie. Dowódcy wojskowi. Powstania i bitwy

Statuty Karnkowskiego  lub  Konstytucje Gdańskie  ( łac.   Statuta seu Constitutiones Carncovianae ) – ogłoszone  15 marca   1570 przez  biskupa kujawskiego   Stanisława Karnkowskiego , potwierdzone przez  sejm   20 czerwca   1570 , precyzujące zwierzchnie prawa  króla polskiego  i Rzeczypospolitej w  Gdańsku  oraz na morzu. W roku 1570 sejm zatwierdził statuty biskupa Stanisława Karnkowskiego, określające zasady polityki morskiej oraz podległości Gdańska Rzeczypospolitej; dokument ten potwierdzał prawo króla do nakładania embarga na handel morski z dowolnym krajem; monarcha miał prawo budowania nowych portów i tworzenia floty wojennej; poszerzone zostały kompetencje sądownicze króla wobec Gdańska; w ustroju miasta zwiększono uprawnienia pospólstwa. Opracowane przez Komisję Karnkowskiego, składały się z 67 artykułów, ograniczających znacznie samodzielność gdańskiej rady. Między innymi zastrzeżono dla króla prawo...

Zjednoczenie Patriotyczne „Grunwald”  ( ZP „Grunwald” ) – polskie stowarzyszenie polityczne o charakterze  narodowo–komunistycznym , zrzeszające działaczy o poglądach  nacjonalistycznych , którzy akceptowali  peerelowską rzeczywistość lat osiemdziesiątych. Istniało w latach 1981–1995. Pomysł powołania Zjednoczenia Patriotycznego „Grunwald” powstał w kręgu osób o poglądach narodowych, które 8 marca 1981 r. w reakcji na rocznicową sesję, zorganizowaną przez  „Solidarność”  na  Uniwersytecie Warszawskim , w której uczestniczyli naukowcy  żydowskiego pochodzenia zmuszeni do emigracji po marcu '68 (m.in. prof.  Zygmunt Bauman , prof.  Włodzimierz Brus ), zebrali się przy  ul. Koszykowej , upamiętniając ofiary zbrodni  stalinowskiego   Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego  w latach 1944–1956. Trzymali oni w rękach tablice z nazwiskami zamordowanych – m.in. generała  Emila Fieldorfa „Nila”, szefa  Kedywu   AK ...

Bitwa pod Rakvere  (w literaturze polskiej również bitwa pod Rakibor) – starcie, które miało miejsce 5 marca 1603 podczas  wojny polsko-szwedzkiej 1600-1611 . Starosta żmudzki  Jan Karol Chodkiewicz  zostawił część sił pod  Dorpatem  i ruszył 2 marca wraz z 4 chorągwiami jazdy (300 żołnierzy) na pomoc zagrożonej załodze  Rakvere . Na miejscu dołączyło do niego 500 żołnierzy z załogi. Na północ od Rakvere 5 marca  Litwini  natknęli się niespodziewanie na straż przednią armii  szwedzkiej liczącą 1000 żołnierzy. Szwedami dowodził pułkownik Krister Somme. Gdy  husaria  ruszyła do szarży,  rajtarzy  uciekli, zostawiając osamotnioną chłopską piechotę. W czasie, gdy husaria wycinała piechurów, wrócili rajtarzy wzmocnieni przez idący za awangardą oddział służby ziemskiej. Gdy husaria zostawiła piechotę i ruszyła na rajtarów, ci znów uciekli. Wkrótce pojawiły się idące z  Rewla  główne siły szwedzkie dowodzone przez ...

Statuty nieszawskie 1454  (lub  przywileje nieszawskie ) –  przywileje  wydane w  listopadzie  i  grudniu   1454  przez  króla   Kazimierza IV Jagiellończyka , w czasie  wojny trzynastoletniej , dla  szlachty  poszczególnych ziem  Polski . Po  klęsce pod Chojnicami , pod naciskiem szlachty małopolskiej, król  11 listopada   1454  wydał w  Nieszawie  przywilej dzielnicowy dla  Małopolski , a  12 listopada  – dla  Wielkopolski  (cofnięto  przywilej cerekwicki 1454 ). W następnych dniach wystawiono zapewne osobne przywileje dla poszczególnych ziem Małopolski. Przywilej małopolski stał się też wzorem dla wystawionych wkrótce przywilejów dla ziem ruskich. Na podstawie przywileju wielkopolskiego  16 listopada  wydano przywilej dla  ziemi sieradzkiej , następnie zaś dla  Kujaw  i ziem tworzących szeroko rozumianą Wielkopolskę. Kwestia, ...

Stronnictwo Wielkiej Polski  – partia polityczna o charakterze  narodowo-radykalnym , istniejąca w pierwszej połowie 1934. Tworzenie ugrupowania rozpoczął we wrześniu 1933  Michał Howorka , były działacz  Ruchu Młodych , który po delegalizacji  OWP  nie wstąpił do  Stronnictwa Narodowego . 4 marca 1934 w  Poznaniu  odbył się zjazd 300 zwolenników Howorki, na którym powołano Stronnictwo Wielkiej Polski. Było to pierwsze w Polsce ugrupowanie narodowo-radykalne i zrywające wspólnotę organizacyjną z innymi ugrupowaniami narodowymi. W szeregach organizacji działali m.in.  Michał Howorka ,  Przemysław Warmiński ,  Stanisław Nycz  i Edward Budniak. Przystąpiło do niego też działające od 1933 r. w  Toruniu  Stowarzyszenie Wielkiej Polski.  Program polityczny ugrupowania zawarł Michał Howorka w broszurze "Walka o Wielką Polskę" (1934). W programie swoim, SWP głosiło m.in., iż stronnictwo opiera się na robotnikach i c...

Kupcy Angielscy w Elblągu Pomyślnym okresem rozwoju handlu morskiego Elbląga stał się koniec XVI i początek XVII w. Kiedy to Anglicy stworzyli tu swoją rezydencję handlową. Docierali oni do Elbląga już w XVI w. nigdy jednak te stosunki nie były tak bezpośrednie i daleko sięgające jak właśnie na przełomie XVI i XVII stulecia. Odbiło się to od razu na wielkości obrotów handlowych miasta, które wzrosły wówczas do 7% w stosunku do gdańskich. Dopiero w trzecim dziesięcioleciu lat XVII w. spadły ponownie do dawnego poziomu. Bezpośrednią przyczyną usadowienia się Anglików w Elblągu była wojna Stefana Batorego z Gdańskiem. Na początku 1577 r. Król ogłosił zakaz handlu z tym zbuntowanym wówczas miastem i uznał Elbląg za jedyny ośrodek wywozu z Polski drogą morską.. Najważniejsze było jednak nadanie Elblągowi przywileju zezwalającego obcym kupcom przeprowadzenie w mieście operacji handlowych na własny rachunek. Było to istotne novum, znoszące krępujące dotychczas obcych kupców hanzeatyckie ...

Bitwa pod Puławami  – bitwa stoczona 2 marca 1831 roku w czasie  powstania listopadowego . Czterogodzinna bitwa piechoty polskiej dowodzonej przez porucznika Adama Plewakę i ppor. Apolinarego Nykę oraz batalion strzelców pod dowództwem płk.  Juliusza Małachowskiego zakończyła się pełnym sukcesem, a dowódcy nagrodzeni zostali medalami złotymi  Virtuti Militari nr 24, 25 i 26. W tym czasie na głównym froncie powstania panował zastój. Polacy po  bitwie grochowskiej  nie mieli pomysłu na prowadzenie operacji wojennych, a Rosjanie nie mieli możliwości szturmu na  Warszawę . Generał  Dwernicki  miał plan dostania się na  Wołyń w celu wzniecenia tam powstania. W tym celu należało jednak przejść  Wisłę  i rozbić siły wroga. W nocy z 1 na 2 marca część jednostek jego  korpusu przeprawiła się przez skutą lodem  Wisłę  i wyparła Rosjan z  Puław . Przez cały dzień 2 marca przeprawiały się kolejne jednostki, które walczy...

1 marca 1254 roku książę szczeciński Barnim I wystawił dokument lokacyjny dla nowo zakładanego miasta. Zasadźcą został Rudolf de Belecowe i jego dwaj synowie. Gryfino otrzymało 100 łanów gruntów ornych, 100 łanów pastwisk oraz lasów, zwolnienie z danin na lat sześć, prom na Regalicy, prawo wolnej żeglugi na rzekach, zwolnienie od ceł w całym księstwie, prawo połowu ryb, koszenia siana oraz budowy młynów na Tywie. Większość przewidywanych zysków z lokacji jak opłaty sądowe, czynsze od łanów i gruntów miejskich, zysk z młynów, została podzielona w stosunku 2/3 dla księcia i 1/3 dla zasadźcy. Nowy ośrodek szybko zyskiwał na znaczeniu otrzymując dalsze przywileje. W 1271 roku książę przekazał miastu prawo zakładania cechów i gildii kupieckich, które miały być wzorowane na podobnych instytucjach Szczecina. W 1278 roku Gryfino zakończyło spór z klasztorem w Kołbaczu zyskując część sąsiedniej wsi Dąbrowa. W latach 1280 - 1281 otrzymało od księcia Bogusława IV trzy przywileje dotyczące wol...

Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską  –  umowa międzynarodowa  zawarta 28 lipca 1993 w siedzibie  Rady Ministrów  przez arcybiskupa  Józefa Kowalczyka , ówczesnego  nuncjusza apostolskiego w Polsce, i  Krzysztofa Skubiszewskiego , ówczesnego  ministra spraw zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej w  rządzie Hanny Suchockiej . Ustawa o wyrażeniu zgody na  ratyfikację konkordatu została zgłoszona do  Sejmu III kadencji w dniu 8 stycznia 1998 r. i poddana pod głosowanie w trybie art. 89 ust. 1  Konstytucji RP , co oznaczało, że przyjęcie ustawy wymagało  zwykłej większości  głosów. Za przyjęciem ustawy głosowali głównie posłowie  koalicji rządowej AWS-UW  oraz  PSL ,  ROP  i posłów niezrzeszonych. Przeciw zagłosowali posłowie  SLD  (273 za, 161 przeciw, 2 głosy wstrzymujące się). Ustawa została następnie przyjęta przez Senat (bez poprawek, 67 głosów za, 24 p...

Bitwa pod Nowogrodem  – bitwa stoczona 23 lutego 1831 roku podczas  powstania listopadowego . Po przemarszu głównej armii  rosyjskiej  na  Warszawę  komisarz pełnomocny rządu w  województwie augustowskim ,  Michał Godlewski , zorganizował w lasach między  Szkwą ,  Pisą  i granicą z  Prusami  oddział powstańczy w sile 200  strzelców , 400  kosynierów  i 600  jazdy . Godlewski  23 lutego zaatakował  Nowogród , którego bronił garnizon rosyjski. Atak jazdy  polskiej  powstrzymany został przez rosyjską  piechotę . W tym czasie strzelcy wpadli do miasta i zdobyli  amunicję . E. Callier  podaje odmienne dane: po stronie polskiej walczyło według niego dokładnie 223 żołnierzy, a rosyjskiej - 250 piechurów z jednym działem. Straty rosyjskie wyniosły jakoby 70 zabitych, tyle samo rannych, kilku jeńców, a także wóz z bronią i amunicją. Bibliografia: Mała Encyklopedia Wojskowa ,...