HISTORIA POLSKI. Najważniejsze wydarzenia. Władcy i władczynie. Dowódcy wojskowi. Powstania i bitwy

Nowogród Wielki, którego początki sięgają, jak się zdaje, VIII stulecia, był północną bramą wielkiego szlaku handlowego, łączącego Skandynawię z Konstantynopolem. To w nim, nie zaś w Kijowie, zaczęła się historia Rusi. Absolutna koncentracja na sprawach kupieckich odróżniała zaś Nowogród od wszelkich innych ośrodków na wschodzie Słowiańszczyzny. Fakt, że właśnie Nowogród jako pierwszy nawiązał kontakty ekonomiczno-polityczne ze Skandynawią znajdującą się akurat w początkach swojej wielkiej ekspansji, zaowocował tym, że już w IX wieku to miasto-państwo stało się hegemonem kupiecko-rzemieślniczym na Rusi. Nowogród jako miasto był największą aglomeracją, jego kupcy odgrywali największą rolę na szlaku „od Waregów do Greków”, władcy zaś byli inicjatorami utworzenia jednolitego państwa ruskiego. Około 882 roku to właśnie władca Nowogrodu, Oleg, opanowując Kijów stał się twórcą zjednoczonego państwa ruskiego. Nowogród był kolebką panującej dynastii, choć przeniesienie stolicy do Kijowa (jeśli...

Grzymisława  (ur. 1185-1195 lub  8 września 1189 , zm. zap.  8 listopada   1258 ) – księżniczka ruska, księżna krakowska, małżonka księcia  Leszka Białego . Córka księcia łuckiego  Ingwara Jarosławowicza , względnie, córka Jarosława Włodzimierzowicza i jego nieznanej z imienia żony, która była siostrą pierwszej żony  Wsiewołoda Wielkie Gniazdo . Zarówno Ingwar Jarosławowicz, jak i Jarosław Włodzimierzowicz, pochodzili z ruskiej dynastii  Rurykowiczów , obaj byli potomkami  Mścisława Haralda , wielkiego księcia kijowskiego – Ingwar był jego prawnukiem, a Jarosław wnukiem. Po tragicznej śmierci męża podczas  zjazdu w Gąsawie  24 listopada 1227 Grzymisława objęła w imieniu swego syna  Bolesława Wstydliwego   rządy regencyjne  w  Krakowie . Opiekę nad synem Grzymisławy usiłował przejąć brat Leszka, pretendent do tronu krakowskiego,  Konrad I mazowiecki . W marcu 1228 zaprosił on księżną na zjazd do  Skarysz...

Życie osobiste króla Przemysła II było wielkim pasmem nieszczęść. Żadna z trzech jego żon (Ludgarda meklemburska, Ryksa szwedzka i Małgorzata brandenburska) nie obdarzyła go upragnionym synem. A gdy się wydawało, że odbił się wreszcie od dna, sięgając po królewską koronę (1295), został zdradziecko zamordowany niedługo później. Co wiemy na temat trzech żon Przemysła? Ludgarda meklemburska – pierwsza żona Przemysła II Pierwszą żoną Przemysła II była pochodząca z Meklemburgii Ludgarda. Na jej temat nie wiemy zbyt dużo. Była nieco młodsza od króla, który  oszalał na jej punkcie, gdy ją po raz pierwszy zobaczył . Zrozumiałe zatem, iż doszło do szybkiego ślubu (1273), po którym młoda para zamieszkała w Poznaniu. Pożycie Przemysła i Ludgardy nie układało się jednak szczęśliwie. Wraz z upływającym czasem  małżonkowie oddalali się od siebie coraz bardziej . Kronikarze przypisywali to niepłodności kobiety, która, pomimo wielu starań, nie mogła zajść w ciążę. Dla Przemysła, czekającego z...

Helena Znojemska  (ur. w latach 40. XII w., zm.  2 kwietnia  lub  19 czerwca  między  1202  a  1206 ) – księżniczka  morawska ,  księżna krakowska  i  sandomierska  od około 1165 do 1194 oraz  mazowiecka  w latach 1186–1194, regentka w księstwach  krakowskim ,  sandomierskim  i  mazowieckim  w imieniu małoletnich synów  Leszka Białego  i  Konrada mazowieckiego  w latach 1194–1199/1200, córka  Konrada II  z dynastii  Przemyślidów . Żona księcia Kazimierza II Sprawiedliwego. Helena była córką  Konrada II , czeskiego księcia dzielnicowego, panującego w morawskim  Znojmie  i  Marii serbskiej , córki wielkiego żupana serbskiego Urosza I. Imię odziedziczyła zapewne po siostrze matki, żonie  władcy węgierskiego   Beli II Ślepego . Z kroniki  Wincentego Kadłubka  jednoznacznie jednak wynika, że bratem księżniczki był...

Janusz III  (ur. zimą  1502 , zm. w nocy z  9  na  10 marca   1526 ) –  książę mazowiecki , razem z bratem panujący w  Czersku ,  Warszawie ,  Liwie ,  Zakroczymiu i  Nurze  w latach 1503–1524 (do 1518 regencja), po śmierci  brata Stanisława  od 1524 samodzielny władca. Był ostatnim księciem mazowieckim z dynastii  Piastów . Janusz III był młodszym synem księcia mazowieckiego  Konrada III  i wojewodzianki wileńskiej  Anny Radziwiłł . W związku ze śmiercią ojca w 1503 Janusz III wraz ze starszym bratem  Stanisławem  znalazł się pod opieką regencji kierowanej przez matkę Annę Radziwiłł. Początkowo wydawało się, że obaj książęta przejmą tylko  ziemię czerską , do której Konrad III Rudy miał uprawnienia dziedziczne. W końcu jednak  król Polski   Aleksander Jagiellończyk , obawiając się protestów szlachty, zdecydował się dopuścić 14 marca 1504 obu Konradowiczów dożywotnio d...

Tak naprawdę nazywał się  Jan Krzeptowski, chociaż nazywano go także Sablikiem oraz Jaśkiem Czakorem . Najbardziej znany jest jednak właśnie jako  Sabała . Na świat przyszedł 26 stycznia 1809 roku na Krzeptówkach, na pograniczu Zakopanego i Kościeliska. W tym drugim spędził zdecydowaną większość życia. Wyrósł na postawnego młodego człowieka o cokolwiek porywczym charakterze. Miał trzech braci: Andrzeja, Józefa i Wojciecha. Ich ojcem był Jan Gąsienica. Pochodził z arystokratycznej zakopiańskiej rodziny. Dopiero jego synowie zaczęli się nazywać Krzeptowskimi – od nazwy posiadłości. Jan Gąsienica był człowiekiem ze wszech miar przedsiębiorczym. Trudnił się m.in. przemytem owiec do Węgier. Pewnego razu wierchami miał ich przeprowadzić ok. 400 sztuk, nie ponosząc oczywiście wymaganej opłaty granicznej. Podobno nie gardził również zbójnictwem. Sabała, zanim został znanym gawędziarzem, początkowo szedł w ślady ojca. Nie miał wykształcenia. Parał się myślistwem, bo pasterstwo – jego z...

Polacy liczyli, że dzięki Napoleonowi odzyskają ojczyznę. Ale on miał wobec nich inne plany. Wysłał ich na Haiti, by tłumili dążenia niepodległościowe innych. Legiony Polskie były potrzebne  Bonapartemu  tak długo, jak długo nie trzeba było Polakom czegoś konkretnego zadeklarować. Owszem, Napoleon doceniał naszych rodaków. Zwykł mawiać, że 800 Polaków to jak 8000 żołnierzy wroga. Ale  do czasu powstania Księstwa Warszawskiego niezbyt chętnie podejmował sprawę polską . Wzmianka na ten temat nie znalazła się w traktatach pokojowych zawartych w Leoben (1797) i Luneville (1801) odpowiednio z Austrią oraz Austrią i Rosją. Na początku XIX wieku w geście protestu przeciwko tej polityce część Polaków opuściła nawet Legiony. Jak pisze Jerzy Topolski, Bonaparte miał w tym cel: on odżegnywał się od sprawy polskiej, a państwa, z którymi zawierał porozumienie, w zamian nie sprzyjały części emigracji francuskiej, która mogłaby się domagać przywrócenia dynastii Burbonów. Ale Legiony Pol...

Wikingowie w Polsce mieli pojawić się po raz pierwszy na przełomie VIII i IX wieku. Mimo upływu kolejnych wieków, historycy po dziś dzień toczą dyskusje na temat tego, czy Skandynawowie w ogóle zawitali na nasze ziemie. Wikingowie stworzyli państwo polskie, a  Mieszko I  był duńskim wodzem o imieniu Dago . Na dodatek przybysze z Północy dzierżyli ster władzy i zdominowali piastowską armię. Czy awanturnicy ze Skandynawii tak daleko wdarli się w naszą historię? Prawdy i mity dotyczące ich pobytu na naszych ziemiach są powiązane ze sobą jak wici ze splotu Gauta – „węzła gordyjskiego” sztuki wikingów z wyspy Man.  Amulety, głowy smoków, runy, biżuteria i elitarne groby odkrywane w Polsce mogą to potwierdzać.  Są przecież śladami pobytu jarlów, którzy przybyli na długich łodziach. Na dodatek historyczne źródła i sagi mówią, iż w alkowach nadwiślańskich piękności zadomowili się normańscy władcy. Czy węzeł, który przed wiekami zaplótł Gaut, rozwikłają współcześni badacze? A...

Jakub Świnka ( Jakob Zwinka )  herbu  Świnka  (ur. ? – zm.  4 marca   1314 ) –  arcybiskup gnieźnieński  w latach 1283–1314. Bliski współpracownik  Przemysła II Wielkopolskiego  i  Władysława Łokietka , jeden z wybitniejszych polityków średniowiecznej  Polski , zwolennik  zjednoczenia państwowego . O początkach kariery Jakuba Świnki nie wiemy nic. Także pochodzenie arcybiskupa jest dość tajemnicze. Możliwe jest pochodzenie jego antenatów bądź ze  Śląska  (być może obszary  kasztelanii Świny ), bądź z obszarów  Kujaw  (wieś  Świnki ),  ziemi łęczyckiej  i sieradzkiej. Próba pogodzenia tych dwóch opcji doprowadziła do powstania jeszcze jednej możliwości: „rodzina Jakuba Świnki pochodziła ze Śląska, jednak na przełomie XIII i XIV w. była już (...) zakorzeniona (przynajmniej od dwóch pokoleń) w ziemi sieradzkiej”. Rodzice Jakuba nie są znani, a rodowcy do znaczenia dochodzą dopiero za je...