HISTORIA POLSKI. Najważniejsze wydarzenia. Władcy i władczynie. Dowódcy wojskowi. Powstania i bitwy

Wyniszczona przez wojny połowy XVII w. i Wielką Wojnę Północną (1700-1721) Rzeczpospolita przez większość XVIII stulecia pogrążała się w wewnętrznym chaosie. Próby reformowania ustroju padały ofiarą osławionego liberum veto, które wykorzystywano zarówno w interesie rywalizujących ze sobą ugrupowań magnackich, jak i państw ościennych, zainteresowanych tym, aby polski ustrój się nie zmienił. Próbę radykalnej reformy ustrojowej podjęto podczas Sejmu Wielkiego (1788-1792), a jej ukoronowaniem była Konstytucja 3 Maja 1791 r. Jej postanowienia były kompromisem między Stronnictwem Patriotycznym, a królem Stanisławem Augustem Poniatowskim. Choć w dyskusjach ustrojowych toczonych podczas obrad sejmu nie kwestionowano związku Korony i Litwy, w tekście Konstytucji nie występują słowa Litwa, Korona, czy Rzeczpospolita Obojga Narodów. Na tej podstawie można by uznać Konstytucję 3 Maja za przekreślenie unii lubelskiej i przejaw centralizacji władzy. W praktyce jednak, w ustawach uzupełniających Kons...

Unia mielnicka , także unia piotrkowsko-mielnicka –  unia polsko-litewska  zawarta w  Piotrkowie  3 października 1501 r. i zatwierdzona przez  Aleksandra Jagiellończyka  23 października 1501 roku w  Mielniku . W latach 1492–1501  Królestwo Polskie  i  Wielkie Księstwo Litewskie  łączyła dość ścisła  unia dynastyczna . Trwające już od stu lat ścisłe związki obu państw, mimo oddzielnych władców nie zostały zerwane. Panujący uzgadniali swe posunięcia w polityce zagranicznej. Litwa zajmowała się polityką  moskiewską  i kontaktami z  Tatarami . Polska reprezentowała również interesy litewskie w  Turcji , w państwach zachodnich i w  Watykanie , podobnie jak to było za  Kazimierza Jagiellończyka . Państwa udzielały sobie pomocy militarnej. W 1499 r. obie strony uznały za korzystne zacieśnienie związku i zapobieżenie ewentualnemu rozluźnieniu kontaktów w przypadku przedłużającego się rozdziału tronów i zaw...

Unia grodzieńska  ( 1432 ) była jednym z aktów  unii polsko-litewskiej . Została podpisana w  Grodnie , aby odbudować związki między dwoma krajami, które to związki stopniowo ewoluowały w zaledwie  unię personalną . Przywracała władzę zwierzchnią  Władysława Jagiełły  nad Litwą.  Zygmunt Kiejstutowicz  przyjmował tytuł wielkiego księcia oznaczający dożywotnie panowanie nad całością ziem Wielkiego Księstwa. Po jego śmierci Litwa miała wrócić do Jagiełły i jego synów. Zarazem zapisano, że kolejni wielcy książęta będą wybierani dożywotnio – wspólnie przez Litwinów i Polaków. Do Polski miało przejść Podole – w całości. Wołyń miał w większości (z Łuckiem i Włodzimierzem włącznie) stać się  lennem  Królestwa Polskiego, ale z zachowaniem panowania litewskiego (to jest Zygmunta Kiejstutowicza). Mniejsza część Wołynia, z Horodłem, miała bezpośrednio wrócić do Korony. Obowiązywać będzie do roku 1440. Dyskusji nad warunkami umowy przewodniczył bisk...

Unia horodelska  lub  zjazd horodelski  – unia zawarta 2 października 1413 roku w  Horodle pomiędzy  Koroną Królestwa Polskiego  a  Wielkim Księstwem Litewskim , której zwieńczeniem było spisanie trzech aktów. Pierwszy akt podpisali król Polski  Władysław II Jagiełło  i wielki książę litewski  Witold . Drugi i trzeci akt skomponowali odpowiednio szlachta polska i bojarzy litewsko-ruscy. Wydarzenie to zbliżyło kulturowo oba kraje. Wielkie Księstwo Litewskie przyjęło polskie instytucje  kasztelanów  i  wojewodów . 47 wybranych przez Witolda bojarów litewskich wyznania katolickiego, zostało adoptowanych przez polskie  rody herbowe  i otrzymało  polskie herby , stając się tym samym częścią  polskiej szlachty . Unia zapoczątkowała szlachectwo w Wielkim Księstwie Litewskim na wzór zachodnioeuropejski (z dziedzicznym systemem identyfikacji heraldycznej), a także wzrost pozycji szlachty litewskiej. Był to jeden...

Unia wileńsko-radomska  ( 1401 ) – porozumienie oddające dożywotnio rządy na  Litwie   Witoldowi Kiejstutowiczowi  jako wielkiemu księciu z zachowaniem dla  Władysława Jagiełły  władzy zwierzchniej. Po klęsce w  bitwie z Tatarami nad rzeką Worsklą  w 1399 r. książę Witold postanowił zwrócić swoją ekspansję przeciwko Krzyżakom, z którymi był w sojuszu od 1398 roku. Jednak z braku środków i z powodu obaw przed roszczącym sobie prawa do tronu książęcego  Świdrygiełłą  potrzebował sojusznika, dlatego postanowił szukać zbliżenia z Polską, która także była skłonna do kompromisu, mimo prób prowadzenia przez Witolda polityki niezależnej od Korony i woli Władysława Jagiełły. Postanowienia: W 1401 roku w  Wilnie  wielki książę Witold Kiejstutowicz wystawił dokument uznający zwierzchnictwo Jagiełły i  Korony  oraz zobowiązywał się wraz z bojarami litewskimi do przyłączenia ziem litewskich do Królestwa Polskiego. Witold Kiejstuto...

Unia w Krewie  lub  układ w Krewie , rzadziej  umowa krewsko-wołkowyska  – akt wydany  14 sierpnia   1385  roku przez  wielkiego księcia litewskiego   Jagiełłę  w  Krewie , stanowiący jego zobowiązania przedślubne wobec Królestwa Polskiego. Wydanie aktu stanowiło wynik rozmów prowadzonych między księciem a panami małopolskimi na  zamku w Krewie  dotyczących małżeństwa króla  Jadwigi  z Jagiełłą. Poprzedziły je jednak długoletnie, prawdopodobnie co najmniej od koronacji Jadwigi, negocjacje między stroną litewską a polską, a także z królową  Elżbietą Bośniaczką , matką wciąż nieletniej Jadwigi. Jagiełło zobowiązywał się przyjąć chrześcijaństwo w obrządku katolickim wraz z rodziną, dworem i możnymi oraz dać wolność Polakom wziętym w niewolę i przebywającym na Litwie. Obiecywał podjąć starania w celu odzyskania ziem utraconych przez Polskę i Litwę, a także zapłacić  Wilhelmowi Habsburgowi  200 tysięcy ...

1385 –  unia krewska  – książę  Litwy ,  Jagiełło , został poprzez małżeństwo (faktyczne i polityczne) z  Jadwigą  królem Polski, łącząc unią dwa państwa. W zamian miał przejść wraz ze swoim ludem na  chrześcijaństwo , walczyć z  Krzyżakami  i wypuścić jeńców. Rok później został ochrzczony jako  Władysław Jagiełło  oraz koronowany. Unia krewska rozpadła się w 1399 roku, po śmierci  Jadwigi . 1401 –  unia wileńsko-radomska  – potwierdzona i zmieniana w  Wilnie  i  Radomiu  – była efektem bezdzietnej śmierci Jadwigi i porażki Litwy w  bitwie nad Worsklą .  Witold  (kuzyn Jagiełły) miał sprawować rządy na Litwie, a po jego śmierci władza miała wrócić do Władysława. 1413 –  unia horodelska  w  Horodle  – wprowadziła instytucję odrębnego wielkiego księcia na Litwie. Ustalono też, że decyzje dotyczące krajów mają zapadać przy współudziale szlachty polskiej i litewskiej,...